“Amerika Bir Gecede Yok Olabilir!”

İktisat tarihçilerinin ileride 2000’li yılları anlatırken muhakkak değinmeleri gerektiğini düşündüğüm bir olay yaşandı geçtiğimiz gün. Dünyanın en zengin mankeni olan 27 yaşındaki Brezilyalı top model Gisele Bündchen, bundan böyle artık dolarla çalışmayacağını, yeni anlaşmalarını euro üzerinden yapacağını açıkladı. (1) Ünlü mankenin gerekçesi, doların ne olacağının belli olmamasından ötürü yaptığı işlerden maksimum kâr elde etmek.

Amerikan Merkez Bankası eski Başkanı Alan Greenspan’in, “The Age of Turbulence/Türbülans Çağı” adlı kitabının basına tanıtım toplantısında yaptığı “Avrupalı meslektaşlarım büyük bir başarı elde etti. Euro temel uluslararası rezerv ve ödeme aracı olarak kısa bir süre sonra ABD dolarının yerini alabilir. 2006 yılında merkez bankalarının elinde bulunan döviz rezervlerinin yüzde 25′i Euro. Dolar olarak tutulan kısım ise yüzde 66. Uluslararası çalışan özel teşebbüsün likiditesinin de yüzde 39′u Euro cinsinden tutuluyor. Dolar olarak tutulan miktar ise yüzde 43. Aradaki fark hızla azalıyor. Bu nedenle Euro’nun gücü dolar karşısında dünya ticareti üzerinde artabilir. Bu da merkez bankalarının rezervlerini dolar cinsinden değil büyük oranda Euro cinsinden tutmalarına neden olabilir” açıklamasıyla(2) beraber değerlendirildiğinde, Bayan Bündchen’in ekonomik aklın gereğini uyguladığı çıkarsaması rahatlıkla yapılabilir. (Bu arada, bundan iki sene evvel ev sahibimin depozito bedeli olarak önerdiğim dolar teklifimi geri çevirip Euro’da ısrar etmesinin sebebi hikmetini ancak şimdi anlayabiliyorum!)
 Pekâlâ, dünya genelinde kişisel yatırımcıların da tıpkı Bayan Bündchen gibi servetlerini dolar üzerinde tutmaktan vazgeçmeleri ve hatta Greenspan’in öngörüsünde belirttiği üzere dünyanın belli başlı ekonomilerinin merkez bankalarının da rezervlerini dolar üzerinden tutmaktan vazgeçmelerinin sonucu ne olabilir? Bu konuda, ABD Hazine eski Bakan Yardımcısı Paul Craig Roberts’ın kehaneti oldukça dikkat çekici: “Amerika, bir gece içinde yok olabilir!”(3) Roberts, şöyle devam ediyor: “Dolar rezerv para olmaktan çıktığında yabancılar ABD’nin ticaret ve bütçe açığını finanse etmekten vazgeçecek ve Amerikan İmparatorluğu, savaşlarıyla birlikte bir gecede dünyadan kaybolacak.”
 Greenspan’in öngörülerinin gerçekleşmesi durumunda bu, II. Dünya Savaşı sonlarına doğru 1944’te Bretton Woods toplantıları esnasında, günümüzde Dünya Bankası ile IMF olarak bilinen kurumların o dönemki muadillerinin temellerinin atılmasıyla başlayan (Dünya Ticaret Örgütü’nün de kurulması bu toplantılarda tartışılmış, ancak bu çok daha sonraları, 1995’te mümkün olabilmiştir) küresel ekonomik oyunun ikinci perdesinin de kapanıyor olması demek…

Oyunun Birinci Perdesi: Bretton Woods 

Hafızamızı tazeleyelim (4) (5):

19. yy. boyunca ve 20. yy.’ın başlarında altın, ülkeler arası ticaretten kaynaklanan uluslararası para hareketlerinde anahtar role sahip oldu. Altın standardı sistemine göre, kurların uluslar arası değeri, altın üzerinden karşılıkları üzerinden belirleniyordu. Altın üzerinden karşılıkları dalgalı değişkenlik göstermeyen ve sabit kalabilen kurlar, uluslar arası kredibilitesi yüksek ve rezerv parası olarak kullanılan paralardı ki mesela İngiliz Pound’u II. Dünya Savaşı’na dek böyle bir role sahipti. Fakat, 20. yy’ın ortalarından itibaren altın üretiminin uluslarası ticaret ve yatırımlara yetecek düzeyde olmaması ve en önemlisi, o dönem için bilinen altın rezervlerinin hatrı sayılır miktarının, II. Dünya Savaşı sonunda Batı Avrupa-ABD cephesi karşıtında yer alan Sovyetler Birliği topraklarında yer alması gibi hususlar, dönemin diğer güçlü ülkeleri nezdinde bu altın standardı sisteminden vazgeçilmesi gereğini doğurdu. Bretton Woods toplantılarının yapıldığı dönemde, II. Dünya Savaşı’nın yıkıcı etkilerinden uzak kalmayı başaran ABD, çok büyük bir dev olarak dünya arenasına çıkmıştı. 1945 itibariyle dünya kömür ihtiyacının yarısını, petrol ihtiyacının üçte ikisini ve elektrik ihtiyacının yarısından fazlasını ABD üretiyordu. Dünya altın rezervlerinin %80’ini elinde tutmasına ek olarak, atom bombasına sahip bir ordusu vardı.

İşte, Bretton Woods anlaşmasının politik temelleri olarak, 1929 Büyük Ekonomik Bunalımı’nın ve II. Dünya Savaşı’nın dünya ülkelerince paylaşılan ortak deneyimleri ve hali hazırda bir büyük gücün (ABD) küresel para meselelerinde baskın liderlik rolü için hem istekli olması hem de diğer ülkelerce bunun uygun görülmesi söylenebilir. Bu toplantılarda, uluslar arası rezerv para birimi olarak ABD dolarının ($) kullanılması üzerinde uzlaşmaya varıldı ve ABD dolarının altın olarak karşılık değeri sabitlendi. (1 ons altın=35 $) Bundan böyle ABD, dünya devletlerine getirdikleri her ons altın için 35 dolar karşılığını ve tersi şekilde her geri getirilen 35 dolar için 1 ons altın karşılığını vermeyi taahhüt etmiş oldu.  Bunun pratik anlamı,  ABD’nin serbest şekilde – tek sınırlama, kâğıt üzerindeki anlaşma gereği altın rezervlerini karşılığını muhafaza etmek- para basarak enflasyonunu ihraç etmesi, bastığı kâğıt paralar karşılığında dış ülkelerden mal ve hizmet satın alabilmesiydi. Bu durum elbette ABD’nin küresel hegemonyasını pekiştiren bir süreci başlatmış oldu.

İkinci Perde Açılıyor: Dolar Hegemonyası
 

Fakat, 1960’lı yıllardan itibaren ABD’nin Vietnam Savaşı nedeniyle artan savunma harcamalarını vergi gelirleri, dış borçlanma gibi malî enstrümanlarla dengelemekte zorlanması,  1970’lerin başındaki Petrol krizi neticesinde ara malların fiyatlarındaki yükselme ile bu sabit denge artık ABD Hazinesi’nin karşılayamayacağı bir noktaya geldi ve $ üzerinde kur değerinin düşürülmesi baskısı şiddetlendi. 1971 yılında 1 ons altın=38 $ olacak şekilde kur ayarlaması yapıldı, ama sistem bir kere temel ekseninden sapmıştı. Ağustos 1971’de ABD başkanı Nixon, doların altına, doğrudan çevrilebilirliği anlaşmasını feshettiklerini açıkladı, böylece Bretton Woods sistemi tek taraflı olarak dağılmış oldu. 1972’de 1 ons altın=70 $ mertebesine gelinmişti ve altının fiyatı tırmanıyordu.

onarimci Schrödinger'in Kedisi

Pratik ve Favori Tarifleriniz

Dağ bisikleti gezilerinden Dini konulara, politik olaylardan şiire kadar birçok konuda yazı yazdım. Ama bir gün gelip de yemek tarifi vereceğim aklıma gelmezdi açıkçası. Tam olarak hangi marka, neyden ne kadar kullanılacağını da net olarak belirterek, dışarıda yemeğe göre çok uygun maliyetli, hazırlaması keyifli, sağlıklı, besleyici, lezzetli ve evde denemesi serbest tarifler bunlar. Sevdiğimiz hareketli müziğin sesini açıp mutfağa geçiyoruz, evde kimse yoksa önlüğümüzü de takıyoruz. İşte size yıllardır vazgeçemediğim hem pratik hem de favori tariflerim:

Gece Yarısı Müslümü;

Nestle Tropikal Müsli’ yi çukur bir tabağa yaklaşık bir avuç olacak kadar boşaltıyoruz. Üzerini kapatacak kadar soğuk Pınar Süt ekliyoruz. Varsa biraz fındık, kuru üzüm koyuyoruz üzerine. Tatlı kaşığımızla sırayla Balparmak bala da daldırarak gece yarısı kaçamağının tadını çıkarıyoruz. Kahvaltı ve akşam yemeği olarak 2 öğün yemek yiyen ve bilgisayar başında geç saatlerde karnı acıkanlar için birebir.

Atom Karınca

Atom salatayı iyice yıkadıktan sonra çok ince olmayacak şekilde doğrayın. Üzerine az miktarda da mor, kırmızı yada kara lahana doğrayın. Fazlası Guatr yapabilir o yüzden miktarı az olsun. Üzerine tercihen Çengelköy hıyarından, bulamazsanız afedersiniz normal hıyardan bir miktar daha doğrayın. En tepeye bulursanız Cherry domatesleri yarıya bölerek, bulamasanız normal domateslerin üşenmeseniz kabuğunu soyarak yerleştirin (Büyük domatesleri doğrarsanız yemeniz kolaylaşır) Havucu da rendeleyip üzerine serpiştirin. Bu katmana bir miktar Tat haşlanmış mısır da ekleyebilirsiniz. Buzdolabında kimsenin yemediği yetim bir elma varsa onu da doğrayıp artık kocaman olup, kabarmış salata tabağının kenarlarına koyabilirsiniz. Son olarak damak zevkinize uygun bir beyaz peynir yada kaşarla salatanın üzerine dekor yapabilirsiniz. Artık üzerine koyacak bir şeyiniz kalmayınca tercihen Sırma olmayan bir zeytinyağını gezdirerek ve ince bir şekilde dökün. Ek olarak nar ekşisi ilave edin, ancak elma da doğramıştıysanız üzerine nar ekşisi gelmemesine dikkat edin, patlayabilir. Dikkat etmeniz gereken bir diğer şey ise bu kadar çok şeyi hiç karıştırmaya çalışmayın, etrafa dökebilirsiniz, bunun güzelliği böyle katman katman olmasında zaten. Son olarak bir tutam çörek otu, belki olayı abartmak isterseniz kekik ve nane ile zeytinyağı dibe çökmeden servis edin.

Soğuk Salata

Haşlanmış bezelye, patates ve havuçtan oluşan Tat Garnitürü alın. 2şer yada 3er kaşık Pınar Yoğurt ve katkısız Tat mayonezi karıştırın. Garnitürü buna ilave ettikten sonra üzerine desen olması için bir miktar çörek otu atın. Yoğurt servislerinize de çörek otu ile yüksek kontrast ile fotojenik bir görüntü katabilirsiniz.

Muzlu Tatlı

Dr Oetker Vanilyalı kremşantiyi tarifine uygun miktar Pınar süt ile hazırlayın. 2 adet muzu küçük dilimler halinde doğrayın ve çukur tabağa yerleştirin. Ek olarak bir adet büyük elmayı da soyup bunların arasına dilimleyebilirsiniz. Muz ve elma birbirlerinin yetişmediği iklimlerde karşılıklı yetişen ve vitamin, mineral olarak benzer içeriğe sahip meyvelerdir. Ancak elmanın kabuğunu soymaya üşenirseniz ısırarak yemeyi tercih edin çünkü tatlının yumuşaklığını bozmasını istemeyiz. Hazırlanmış kremşantiyi meyve parçalarının üzerine dökün. Çikolata yada kakao sosu ile süsleyin. Üzerine ek olarak kivi parçacıkları da koyabilirsiniz. Çay, kahve yanında yada sade olarak servis yapabilirsiniz. Mevsimi olmadığından tadamasam da, çilekli krem şanti ve üzerinde kivi yerine çilek olan versiyonunu da tavsiye etmekle beraber ilk fırsatta kendim de denemeyi umuyorum.

Ultimate Kahvaltı – Sosisli sucuklu yumurta

Önce tercihen Aytaç, bulamazsanız Pınar sosis ve sucuğun ambalajlarının dışını yıkayın. Çünkü tezgahınıza gelinceye kadar nerelerden geçiyor onlar bilmek bile istemezsiniz. Sucuk olarak tercihinizi %100 Dana eti olmayan, hindi eti de içeren modellerden yana kullanabilirsiniz, bir sakıncası yok. Sosis ve sucukları iyi ve kolay pişmeleri için ince ince doğradıktan sonra (tercihen yuvarlakları ikiye de bölebilirsiniz) sosisi 1-2 dakika erken olmak kaydı ile ısıttığınız zeytinyağının üzerine atın. Çıkan beyaz buharın hoşunuza gitmesi garip değil ancak elinizden teflon tavaya su damlarsa geri size sıçrayabilir, dikkat edin. Sosisler kızarmaya başlar başlamaz sucuğu da ilave edin. Sürekli karıştırarak orta ateşte pişirin.

Kızarmaları tamamlanmaya yakın, hatta neredeyse tam kenarlarında yanıklar oluşacakken daha önceden yıkadığınız ve tercihen çok fazla antibiyotikle beslenmemiş, organiğe en yakın tavukların ürünü yumurtalardan kişi başı 1er, en fazla 1.5ar, kingsize 2şer adet kırın. Altını kısın. Karıştırmaya devam edin, zaten hiç durmamıştınız ki. Ateşin şiddetine göre yumurtanın pişmesi kızgın teflon tavaya ve sürekli karıştırmanıza oranla 1 dakikayı geçmemeli, yumurta çok pişerse lezzetini kaybeder. Bu esnada zararlı olduğunun bilincinde, az miktarda tuz atın. Rafadan diye tabir edilen kıvamdan biraz öteye, akışkanlığı geçecek ancak sulu görünümü bozulmayacak kadar pişirin. Yumurtayla beraber arzu ederseniz ince kesilmiş Pınar Kaşarları da üzerine koyabilirsiniz, ancak önceden koymayın, eriyerek birbirine yapışır ve tüm kaşarları tek seferde yemek gibi bir hataya mecbur kalabilirsiniz. Yumurta fazla pişmeden altını kapatın, üzerine biraz çörek otu, acılı severseniz çok az miktarda da kırmızı biber atabilirsiniz.

Zaten sucuk baharatlı olduğundan fazla baharat böbreklere çok yük bindirir. Çocuk ve gençlerin gelişimi için protein çok faydalıysa da, orta yaşlarda yumurta tüketiminin kötü huylu kolestrol oranına çok ciddi olumsuz etkisi bulunmaktadır. Bu yüzden yoğun ve düzenli spor yapmıyorsanız haftada 4 ten fazla yumurta yemeyin. Eğer 3-4 kişiye hazırlıyorsanız, yumurtayı kırmadan önce bir miktar salça yada biber ezmesi kullanabilirsiniz. İyice eridiğinden emin olduktan sonra yumurtaları kırın. Ek olarak, lezzet katması için küçük bir miktar tereyağını da sucuklarla birlikte eritebilirsiniz yada sağlıksız olmasına rağmen zeytinyağı yerine tamamen tereyağı da kullanabilirsiniz. Bitlis Tatvan’ da 1 aylık acemilik eğitiminden sonra ilk askeri iznimde çarşıdaki meşhur kahvaltıcılardan yediğim erimiş tereyağı üzerinde ‘yüzen’ yumurtalı sucuktan sonra o gün başka bir şey pek yiyememiştim. Siz de çok ağır olmasını istemiyorsanız zeytinyağından şaşmayın. İyi demlenmiş Lipton Yellowlabel çay, doğranmış taze çavdar ekmeği, tereyağı, bal, kaşar peyniri ve siyah zeytin ile soğumadan, kısık müzikle servis yapın.

Ultimate Yemek – Tencere kebap

Genel etli yemek prosedürünün izlendiği bu modüler tarife önce aşamaları tanıyarak başlayalım:

1- Etin pişirilmesi
2- Sebzelerin ilave edilmesi
3- Sos ve baharat

1- Buradaki ilk ve en temel nokta etin güzelce pişirilmesidir. Bunun da ilk adımı güzel bir et almaktır. Kalitesiz, yağlı ve sinirli ancak ucuz etin yahnisi de mümkün değildir. Az miktarda da olsa kaliteli dana eti almaya dikkat edin. Opsiyonel olarak light olmayan bir tavuk eti de kullanabilirsiniz. Light, yağsız olduğu için az lezzetli olur ve haşlamayacaksanız zaten sürekli yağ ilave etmeniz gerekeceğinden anlamsız olacaktır. Dana eti olarak Dana Sote yada düz mantık Dana Tencere Kebap şeklinde kuşbaşından yarı yarıya daha ince doğranmış et alabilirsiniz. Kişi başı porsiyon için icin 100-150 gr et yeterli olabilir.

Teflon tenceremize bir miktar zeytinyağı yada sıvı yağ döküyoruz, çeyrek bardak da Erikli su ilave ediyoruz. İçerisine yağdan, sinirden ayıklayıp daha ince doğrayıp, tekrar yıkanmış etimizi atıyoruz. Muhtemelen bunlardan sadece yıkamayı yapabileceksiniz çünkü buzluktan geç çıktığı için halen donmuş vaziyette. Olsun, tencerede 10-15 dakikada çözülecek. Altını iyice açın ve birkaç dakikada bir karıştırmayı ihmal etmeyin. Çok fazla ses gelirse (çatır çutur gibi) bir şeyler yanıyor demektir, altını kısın, suyu azalmışsa az miktar yağ ile bir çeyrek bardak su daha ilave edin. Bu işlemi yemek pişme sürecinde yaklaşık olarak 8-10 dakikada bir uygulayacaksınız, suyu kalmazsa yanar, çok su atarsanız haşlama gibi olur ve az lezzetli olur. Etin pişmesi donmuş olup olmamasına ve ateşin şiddetine göre 20-30 dakikayı bulabilir, donmamış bir etin piştiğini suyunu verip, tekrar çekmesinden anlayabilirsiniz.

2- İlk aşama olan Eti ‘kavurma’ işlemimiz bir yandan devam ederken, ikinci aşamayı teşkil eden patatesleri ve soğanları soymaya başlayabilirsiniz. 4 porsiyon yemek için 2 orta büyüklükte patates, 2 soğan, 4 ortaboy sivri biber, 2 domates kullanabilirsiniz. Bunları doğradıktan sonra ister hep beraber, isterseniz soğan, patates, biber, domates sırasına göre tencereye atın. Bu aşamadaki opsiyonel ekstralar; lezzet katması açısından bir miktar tereyağı eritebilirsiniz, yada etlerin daha iyi pişmesini sağlamak ve renk vermek açısından az miktar süt ekleyebilirsiniz. Tam bu aşamada haşlanmış bezelye yada garnitür, havuç gibi versiyon değişikliklerine gidebileceğiniz seçenekleriniz var.

3- İlk aşama bitmeden yani et tam pişmeden ikinci aşamaya geçerseniz muhtemelen yemeğin geri kalanında da eti tam pişiremeyeceksiniz. O yüzden tercihen tahta kaşıkla etlerin yumuşaklığını deneyin yada en kolayı bir tanesini yiyip bakın. Sebzeleri attıktan sonra üçüncü aşama olan sos ve baharat kısmı var. Sebzelerden hemen sonra yarım kaşık biber ezmesi, çeyrek kaşık ‘Chili Sos’ ve bir kaşık salça atabilirsiniz. Bunlara ilaveten elinizdeki tarçın hariç neredeyse her baharattan az miktarda koyabilirsiniz: Nane, kekik, kırmızı biber, karabiber, kimyon, çörek otu. Bunların tepesine de fazla olmayacak şekilde tuz ekleyin. Yemeğe lezzetini tuzdan ziyade baharatlar ve soslarla katmanız lazım ki daha sağlıklı olsun. Tencerenin yemeğin pişimine kadar her 3-4 dakikada bir karıştırıldığından emin olun. Sosu ve baharatı da ekledikten sonra yemeğin altını kısın, açlık durumunuza göre 5-10 dakika daha bekleyin. Tercihen; yoğurt, Akdeniz salatası, Kınık Elmalı maden suyu yada Tamek %100 portakal suyu ile servis edin.

Keyifle Yemek Yapabilmek

Siz de keyifle, sağlıklı yemek yapmaktan hoşlanmaya bakın. Özellikle dışarıda yenilen yemeklerin ne tür koşullarda hazırlandığını ve ne tür malzemeler kullanıldığını iyi ihtimalle tahmin edebilmek gerekli. Eğlenerek yemek yapabilmek için, mutlaka sevdiğiniz müziğinizin uygun seste olduğundan emin olun, mutfak ekipmanınızın (bıçak, lavabo, buzdolabı) hazır ve çalışır durumda olduğundan emin olun. Eksik malzemeniz olmasın, eğer alışveriş yapmaya üşeniyorsanız gerekli malzemeleri www.carrefourexpres.com/emarket/ adresinden birkaç tıkla kapınıza teslim alabilirsiniz. Yemeği yaparken tek seferde bitmeyecek şekilde çok miktarda yaparsanız 2-3 gün boyunca yiyebilirsiniz, böylece her gün yemek yapmaktan sıkılma gibi bir derdiniz daha az olur. Hem sağlıklı hem de lezzetli yemek şansınız var, sağlık haberlerini takip etmenizle oluşacak ufacık bir kültür birikimi bile sizi bu konuda yeterince yönlendirir, gerekli bilgileri internetten, güvenilir sağlık portallarından edinebilirsiniz. Mümkün olduğunca taze ve sevdiğiniz türden kepekli ekmek kullanın. Normal beyaz ekmekten daha lifli olması bağırsaklarınız için faydalı, vitamin ve mineraller açısından da daha zengindir. Patates, soğan, domates, salatalık doğramak için ‘Nicer Dicer’ ve benzeri ürünleri de deneyebilirsiniz, size hem zaman kazandıracak hem de işinizi daha eğlenceli hale getirecektir. Domatesleri doğrarken çoğunu atıştırın, müzikle tempo tutun, krem şantiden parmağınızla yiyin. Yemeği yemeden önce psikolojik olarak da doyun. Böylece içine neyin girdiğini gözünüzle gördüğünüz, her parçasının temizliğinden emin olduğunuz, sağlıklı, keyifli, mutlu, lezzetli, pratik bir mutfak deneyiminiz olacak. Afiyet olsun..

Burak Bakay Toz ve Çamur